Chiny

Chiny leżą we wschodniej Azji, Jest to trzecie państwo na świecie pod względem powierzchni i pierwsze pod względem liczby ludności. To ojczyzna wielu narodów, języków i kultur. Jest naturalne że aby poznać i zrozumieć tak wielki kraj o tak długiej i bogatej historii na dodatek tak bardzo różny od naszego trzeba byłoby co najmniej wielu tygodni studiów. Więc tutaj tylko krótka notka o tych sprawach związanych z Chinami które są najbardziej znane Europejczykom.

Chiny inaczej nazywane są Państwem Środka. Jest to związane z tym że dawni Chińczycy wierzyli że ich państwo znajduje się z samym centrum świata,

Barwy narodowe Chin to kolor czerwony i żółty. Czerwony w chińskiej tradycji jest kolorem oznaczającym radość, pomyślność i dobrobyt. Żółty symbolizuje dostojność i bogactwo. Kiedyś był to kolor zastrzeżony wyłącznie dla cesarzy.

Na chińskiej fladze znajduje się pięć gwiazd. Największa odnosi się do stojącej na czele państwa Komunistycznej Partii Chin, a cztery mniejsze to cztery stany: rolnicy, żołnierze, inteligencja i burżuazja (drobni przedsiębiorcy).

Chińska cywilizacja jest jedną z najstarszych na świecie i liczy sobie kilka tysięcy lat. Wiele ważnych wynalazków znali już kilkaset lat wcześniej niż poznali je Europejczycy, zresztą w większość z nich właśnie z Chin przywędrowała do Europy. Dwa i pół tysiąca lat przed naszą erą Chińczycy posługiwali się już zegarem słonecznym, a pięćset lat później produkowali wielobarwne tkaniny jedwabne.

Jednym z najważniejszych wynalazków pochodzących ze starożytnych Chin jest papier. Chińczykom zawdzięczamy także wynalezienie pługu, (przez wiele stuleci podstawowego narzędzia do uprawy ziemi) oraz kompasu

Ruchomą czcionkę drukarską jako pierwszy w Europie opracował niemiecki złotnik Jan Gutenberg. W chinach była już jednak znana prawie czterysta lat przed jego urodzeniem. W tym samym czasie posługiwali się już materiałem wybuchowym w postaci prochu strzelniczego. Używali go jednak do celów jak najbardziej pokojowych takich jak fajerwerki. Dzięki Chińczykom mamy tez papier toaletowy i szczoteczkę do zębów, choć akurat te dwa wynalazki powstały o wiele później, kiedy w Europie kończyło się już średniowiecze.

I tym razem na tym kończymy wiadomości historyczne. A to dlatego że większości Polaków oprócz podstawowych wiadomości o Chinach starożytnych znane jest jeszcze tylko to co działo się tam przez ostatnie kilkadziesiąt lat a żeby to zrozumieć trzeba orientować się w różnych politycznych zawiłościach. To nie znaczy ze przez prawie dwa tysiące lat w Chinach nie działo się nic ciekawego. Po prostu poza studentami sinologii (nauka o Chinach) i ich nauczycielami niewielu ludzi u nas interesuje się tą tematyką.

Nie jest nam jednak obca chińska kultura której elementy można spotkać w bardzo wielu miejscach. Dlatego dobrze jest wiedzieć coś o chińskim sposobie myślenia choć jego zrozumienie nie jest to dla nas łatwe ponieważ to kraj bardzo od nas odległy.

Tradycyjnymi chińskimi systemami religijno-filozoficznymi są konfucjanizm i taoizm. W Chinach jest również wielu buddystów, ale buddyzm to trochę inna sprawa ponieważ pochodzi on z Indii i to z tamtą kulturą ma najwięcej wspólnego.

Konfucjanizm jest związany ze starożytnym mnichem który nasuwał się Konfucjusz. Konfucjaniści wierzą w niebo, ale nie w takie w którym mieszka Bóg ale takie które samo jest bogiem. Są w nim również dusze przodków. Według nich na świecie byłoby idealnie gdyby zapanował na nim tak zwany niebiański spokój.

Każdy człowiek musi jednak sam dowiedzieć się co ma robić aby się do tego niebiańskiego spokoju zbliżyć. A uczyć się tego może patrząc na uczynki swoje i innych i skutki jakie one wywołują. Jest to trochę skomplikowane ponieważ dla każdego wygląda to trochę inaczej w zależności od tego jakie jest jego miejsce czyli kim jest dla innych.

Taoizm. Pewnie łatwiej będzie go zrozumieć fanom Gwiezdnych Wojen, zresztą nie od dziś wiadomo że ich twórca, George Lucas inspirował się filozofią wschodu. Tao, przenikająca wszystko Moc ma dwie strony: jasną czyli jang i ciemną czyli jin

Można to rozumieć jako dzień i noc, mężczyznę i kobietę, radość i smutek, aktywność (czyli robienie czegoś)i pasywność(czyli odpoczywanie). I jeszcze na wiele innych sposobów bo dla taoisty dosłownie wszystko jest jin albo jang. Bardzo ważne są przy tym te dwie kropki oznaczające że w każdym jin jest trochę jang i odwrotnie. Czyli nic nie jest do końca dobre ani złe, każda dziewczyna ma coś z chłopaka i na odwrót i dzięki temu się rozumieją. Ale najważniejsze jest żeby pomiędzy dwoma stronami mocy panowała równowaga, bo obie są jednakowo ważne i potrzebne. Jeśli jednej ze stron jest gdzieś za dużo wtedy dzieje się źle.

I jeszcze system pięciu elementów, czyli cos bez czego nie da się zrozumieć Chińskiego sposobu myślenia. Według Chińczyków cały świat opiera się na pięciu rzeczach którymi są ogień, woda, ziemia, drzewo i metal. Każdy z elementów spiera jakiś inny. Ogień pali wszystko na popiół który użyźnia ziemię. Z ziemi wykopuje się metale, które można stopić otrzymując płyn czyli wodę. Wodą podlewa się drzewo a ono spala się w ogniu.

Poszczególne elementy równie nawzajem się hamują. Woda gasi ogień a ogień topi metal. Metalową siekierą ścina się drzewo, a ono wyjaławia ziemię. Ziemia natomiast mąci wodę.

A najważniejsze jest aby pomiędzy wszystkimi elementami panowała równowaga, niczego nie było za dużo ani za mało.

Zgadza się że trochę tego dużo ale zna to na pamięć każde chińskie dziecko. Na pięciu elementach opiera się w chińskiej tradycji wszystko od medycyny przez urządzanie domu aż po kuchnię. Jeśli na przykład komuś brakuje radości która związana jest z żywiołem ognia to powinien postarać się o coś związanego z drzewem które wspiera ogień. Może częściej chodzić do lasu, lub nosić przy sobie jakiś drewniany amulet albo ubierać się na zielono. A może je za dużo słonych rzeczy, bo smak słony związany jest z wodą która gasi ogień.

Feng Shui to popularna na całym świecie chińska sztuka aranżacji przestrzeni, czyli sposób urządzania domów, biur, ogrodów. Chińczycy traktują ją niezwykle poważnie.

Przestrzeń którą mamy urządzić podzielona jest na obszary z których każdy odpowiada za jakąś część życia i każdemu patronuje jeden z elementów.

Aby wszystko się dobrze układało należy w miarę możliwości ustawić w odpowiednich miejscach rzeczy związane z odpowiednimi elementami. Na przykład jeśli ktoś chciałby się wzbogacić to w części pomieszczenia odpowiadającej dostatkowi której patronuje drzewo powinien postawić coś związanego z wspierającą drzewo wodą czyli coś zawierającego wodę, np akwarium, albo mającego kojarzony z wodą kształt fali albo kolor niebieski. Natomiast jeśli znajdzie się tam za dużo przedmiarów zrobionych z metalu, mających kojarzony z metalem kolor szary, żółty, srebrny lub złoty albo kształt okrągły to może to spowodować problemy z finansami. Inne części pomieszczenia są odpowiedzialna miedzy innymi za zdrowie, miłość, rodzinę, zdobywanie wiedzy i tak dalej. W uproszeniu chodzi o to żeby w danej części pokoju czy biura znalazły się rzeczy wspierające odpowiedni element a nie znalazły się te które go hamują. Zaplanowanie przestrzeni w ten sposób to naprawdę wciągająca łamigłówka logiczna. Czy działa nie wiem. Chińczycy uważają że tak.

Kuchnia chińska. Jest bardzo różnorodna w zależności od regionu, co jest naturalne w tak dużym kraju.

W kuchni chińskiej raczej nie używa się mleka i wyrobów mlecznych. Zastępuje się je wyrobami z soi| mlekiem sojowym i tofu. Bliżej wybrzeży je się dużo ryb i owoców morza, w głębi lądu raczej wieprzowinę i drób. W północno zachodniej części kraju są miejsca gdzie dużo jest wyznawców Islamu i tam z kolei wieprzowina jest zabroniona. W większości regionów jednym z podstawowych składników jest ryż, ale są miejsca gdzie praktycznie wcale się go nie uprawia i również w kuchni zastępuje innymi zbożami.

Tradycyjna chińska kuchnia opiera się na zasadzie równowagi pięciu elementów. Do nich są przyporządkowane poszczególne smaki i składniki. Nie wiem na ile stosują się do tego chińskie restauracje w Polsce ale według zasad w każdym daniu powinny się znaleźć składniki symbolizujące każdy z elementów a smaki w całym posiłku powinny tak się komponować aby była pomiędzy nimi równowaga.

Najbardziej znane u nas chińskie dania sajgonki, kaczka po pekińsku, marynowane tofu, ryż i makaron z warzywami oraz pierożki won ton.

Teraz będzie o atrakcjach turystycznych. Oczywiście o wszystkich się nie da. Ale kilka tych najbardziej znanych. Zaczynamy od stolicy. A stolicą Chin jest starożytne miasto Pekin.

Oto najbardziej rozpoznawalny widok w Pekinie. Pałac cesarski, a właściwie jedna z jego części. Znajduje się on na terenie tak zwanego Zakazanego Miasta. Dlaczego Zakazanego. Ponieważ wstęp do niego mieli jedynie członkowie rodziny cesarskiej i nieliczni dostojnicy. Na terenie ogromnego kompleksu znajdują się liczne pałace, świątynie, pawilony, ogrody.

Do Zakazanego Miasta wchodzi się przez Bramę Niebiańskiego Spokoju. Na niej zawieszony jest portret Mao Tse-tunga, przywódcy Komunistycznej Partii Chin. Przed bramą znajduje się Plac Niebiańskiego Spokoju na którym odbywają się państwowe uroczystości.

W okresie letnim cesarz przenosił się do pałacu Letniego. Pod tą nazwą również kryje się spory kompleks budynków, park oraz duże sztuczne jezioro.

Świątynia Nieba to, jakżeby inaczej, tak naprawdę zespół świątyń. Raz do roku w czasie przesilenia zimowego cesarz udawał się tam wraz ze swoim dworem na kilka dni aby modlić się o urodzaj w nadchodzącym roku

Świątynia Harmonii i Pokoju zwana także Świątynią Lamy to jeden z największych i najważniejszych klasztorów buddyjskich na świecie.

I oczywiście Wielki Mur Chiński zbudowany jeszcze w czasach starożytnych w celu ochrony Chin przed najazdami z zewnątrz. Swój początek bierze w Pekinie i ciągnie się …hen daleko. Łączna długość wszystkich składających się na niego zabudowań to ponad 8800 metrów czyli niewiele mniej co trzy razy z Krakowa do Moskwy i z powrotem. Podobno jest to jedyny zbudowany przez człowieka obiekt widoczny z kosmosu.

W mieście Xi’an w środkowych Chinach można zobaczyć inny legendarny chiński zabytek. Terakotowa armia została znaleziona w grobowcu jednego ze starożytnych cesarzy. Składa się z ponad ośmiu tysięcy figur przedstawiających różne formacje żołnierzy a także konie. Każda z figur ma własny niepowtarzalny wygląd. Jeszcze w momencie odkrycia figury były kolorowe. Niestety szybko utraciły kolory pod wpływem słońca kiedy wydobyto je na powierzchnię.

Góra Tianmen to atrakcja dla ludzi o mocnych nerwach. Właściwie nie jest wcale taka wysoka. Daleko jej do Rysów, nawet od Giewonta jest sporo niższa. Na szczyt można dostać się najdłuższą na świecie kolejką linową. Widoki podobno są fantastyczne, choć na pewno nie dla tych którzy maja lęk wysokości. Można tez wjechać autobusem ale wtedy trzeba przejechać drogą zwaną Tongtian, czyli Drogą Do Nieba która jest bardzo stroma a znajduje się na niej aż 99 ostrych zakrętów. Ta opcja dla wielu jest jeszcze bardziej przerażająca.

Na szczycie znajdują się dwa szlaki turystyczne przebiegające po kładkach zawieszonych bezpośrednio nad przepaścią. Dla tych którym to nie wystarczy przygotowano odcinki specjalne na których podłoga jest przeszklona. Trochę poniżej szczytu znajduje się jeszcze jedno miejsce bardzo chętnie odwiedzane przez turystów. To Brama Nieba czyli wysokie okno skalne do którego prowadzi 999 schodów I niespodzianka. Pomiędzy Bramą Nieba a szczytem wewnątrz góry wykuto tunel w którym kursują ruchome schody.

Tarasy ryżowe czyli podmokłe pola na których uprawia się ryż można spotkać w Chinach w wielu miejscach ale najbardziej znane są Tarasy Smoczego Grzbietu w pobliżu miejscowości Loghsheng

Budda z Leshan to ogromny wykuty w skale posąg. Na pewno znają go ci, którzy oglądali film O Yeti!. A tak wygląda naprawdę. Zwróćcie uwagę na to jakiej wielkości są na zdjęciu stojący u stóp posągu ludzie. Jego budowa trwała prawie sto lat.

Co jeszcze kojarzy nam się z Chinami? Otóz….

Chińskie sztuki walki. Chiński styl walki określa się jako kung fu lub wu shu. Na temat tego co dokładnie oznacza każde z tych pojęć i czy oznaczają one to samo czy tez coś innego istnieje wiele różnych opinii.

Wiadomo jednak na pewno że w ich treningu najważniejsza jest medytacja i osiągnięcie odpowiedniego stanu ducha i umysłu. Tylko w ten sposób możliwe jest osiągnięcie odpowiedniego stopnia panowania nad ciałem aby wydobyć z niego możliwości które dla zwykłego człowieka nie są dostępne. W czasach waszych dziadków chińskie sztuki walki spopularyzowały na świecie filmy z udziałem Bruce Lee. Jeden z nich szczególnie rozsławił klasztor Shaolin będący jednym z ośrodków kung fu/wu shu.

Tai chi to ćwiczenia wykonywane w spokojnym, wolnym tempie ułożone w sekwencje którym powinna towarzyszyć medytacja. Kiedyś był to jeden ze stylów walki. Dzisiaj tai chi trenuje się głównie z myślą o jego dobroczynnym wpływie na zdrowie lub podejmując je jako ścieżkę osobistego rozwoju

Pandy wielkie. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu sympatycznym misiom groziło wyginięcie. Na szczęście dzięki wysiłkom zoologów od tego czasu ich liczba znacznie wzrosła. Najwięcej pand żyje w chińskiej prowincji Syczcuan gdzie znajduje się aż siedem rezerwatów chroniących te zwierzęta. I nie tylko. Żyje tam również wiele innych rzadkich gatunków zwierząt i roślin.

Chiński Nowy Rok. Nie przypada jak u nas pierwszego stycznia lecz jego data jest co roku inna, obliczana na podstawie faz księżyca. Zawsze jest to jednak któryś z ostatnich dni stycznia lub pierwszych dwóch tygodni lutego. Chińczycy obchodzą Nowy Rok bardzo hucznie, świętowanie trwa aż dwa tygodnie.

Pierwszy tydzień spędza się w domu w gronie rodzinnym Natomiast w drugim odbywają się na ulicach wesołe tańce i parady których najważniejszym elementem jest smok, symbol szczęścia i pomyślności. Obchody Nowego Roku kończy mające bardzo długą tradycję Święto Lampionów w czasie którego wszędzie rozbłyskują setki lampionów (oczywiście w uznawanym za szczęśliwy czerwonym kolorze) a niebo rozświetlają fajerwerki.

Chiński horoskop. Legenda mówi że pewnego dnia Władca Nieba zapowiedział wyścig do udziału w którym zaprosił wszystkie zwierzęta. Dwanaście pierwszych miało w nagrodę stać się patronami znaków powstającego właśnie zodiaku. Różne wersje tej opowieści w różny sposób przedstawiają zmagania zwierząt i wyjaśniają kto i w jaki sposób dotarł do mety, a nie wszyscy biegli uczciwie.

W każdym razie kolejność byłą ostatecznie następująca: Szczur, Wół, Tygrys, Królik, Smok, Wąż, Koń, Koza, Małpa, Kogut, Pies, Świnia. Takie właśnie są znaki chińskiego horoskopu. Różni się on tym od najpopularniejszego u nas horoskopu rzymskiego że liczy się nie dzień i miesiąc ale rok urodzenia. Jeśli wiec wszystkie osoby w klasie urodziły się w tym samym roku to wszystkie mają ten sam znak zodiaku. No, prawie. Ponieważ, o czym było przed chwilą, chiński Nowy Rok wypada trochę później niż u nas i dlatego osoby urodzone w styczniu i na początku lutego prawdopodobnie należą jeszcze do znaku z poprzedniego roku. Dokładne daty panowania poszczególnych znaków tak samo jak przypisywane im cechy i wróżby na przyszłość można łatwo znaleźć w Internecie.